wróć do listy wpisów lista wpisów

Salmonella - jak uniknąć zatrucia pokarmowego i co robić, gdy dojdzie do zakażenia?

Biegunka, bóle brzucha, czy gorączka to objawy typowe dla wielu chorób oraz zakażeń. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że ich źródłem mogą być pałeczki Salmonelli, gdyż to one są główną przyczyną zatruć pokarmowych. Zakażenie pojawia się wraz ze spożyciem produktu, który zawiera toksyny bakteryjne. Aby szybko zapobiec infekcji, warto wiedzieć, jakie są przyczyny i objawy Salmonelli i jak ją leczyć.

Salmonella - charakterystyka

Salmonella to rodzaj bakterii rezydujących w komórkach zarażonego organizmu. Wywołują one salmonellozę, jedną z 4 głównych globalnych przyczyn zatruć pokarmowych. Obecnie rozpoznaje się ok. 2,5 tys. serotypów, czyli odmian mikroorganizmów Salmonelli. Najczęściej spotykane w Polsce to Salmonella enteritidis, czy Salmonella typhimurium. Każdy z nich powoduje zatrucie, jednak dla określonych organizmów wyróżnia się szczególne serotypy. Dla przykładu serotyp Salmonella enterica Dublin jest specyficzny dla bydła, a serotyp Salmonella enterica Choleraesuis dla świń.

Salmonelloza na ogół ma łagodny przebieg. W związku z tym nie wymaga leczenia antybiotykowego. Nie należy jej przez to jednak lekceważyć. Narażone na cięższy przebieg tej infekcji są dzieci oraz osoby w podeszłym wieku. Rocznie zapada na nią 550 mln ludzi, w tym 220 mln dzieci. Czas wzmożonych epidemii salmonellowych w Polsce to okres stanu wojennego 1981-1990. Z kolei rok 1980 uznaje się za rekordowy pod tym względem - ok. 700 tys. zachorowań. Obecnie liczba pacjentów zapadających na Salmonellę w Polsce spada i rocznie szacuje się ją na ok. 20-30 tys. osób.

W czym są bakterie Salmonelli i kiedy giną?

Aby zminimalizować ryzyko zakażenia Salmonellą, warto wiedzieć, jakie produkty są szczególnie narażone na występowanie tej bakterii. Jako pierwsze źródło wskazuje się zwierzęta. Zwłaszcza drób, świnie i bydło. Następnie wyróżnia się jaja oraz produkty mleczne. Nosicielami mogą być również zwierzęta domowe jak psy, koty, papugi, czy żółwie. To ważne szczególnie w przypadku dzieci, które z reguły mają z tymi zwierzętami bardzo bliski kontakt. W tym wypadku może dojść do zakażenia drogą doustną. Bakterie Salmonelli można również spotkać na warzywach oraz owocach. Mimo ich dokładnej dezynfekcji i płukaniu przed dostarczeniem do sklepu, część toksyn bakteryjnych pozostaje. Szczególnie oporne są na nią warzywa z chropowatą, bruzdowatą powierzchnią, zamieszkałą przez złożone struktury bakteryjne tzw. biofilmy.

Wdrożenie przez producenta ścisłych reguł Dobrych Praktyk Higienicznych nie zawsze daje gwarancję dostarczenia żywności wolnej od bakterii. Do zanieczyszczenia może dojść podczas zbierania surowca, przechowywania, przetwarzania, magazynowania, pakowania, czy transportowania. Dlatego przygotowując jakikolwiek posiłek, warto warzywa i owoce warto umyć w bieżącej wodzie. Z kolei mięso, jaja i nabiał w miarę możliwości poddać obróbce termicznej. Należy przy tym mieć świadomość, w jakiej temperaturze ginie Salmonella. W 56°C bakterie znikają nawet w ciągu 30 minut, natomiast w temperaturze 5-46°C dobrze się rozwijają. Z kolei przy -20°C ginie jedynie część komórek bakteryjnych.

Salmonella – objawy i przebieg

Dominujące dla Salmonelli objawy to biegunka i ból brzucha. W poszczególnych przypadkach pojawiać się mogą również bóle głowy, gorączka, wymioty oraz dreszcze. Podczas zainfekowania Salmonellą stolce są wodniste i czasami, ale rzadko z krwią. Jeśli jednak w kale pojawia się znaczna ilość krwi lub ropy, to może być to przyczyną stanów zapalnych jelita, czy też silnego zaburzenia jego pracy, co wymaga odrębnych metod leczenia.

salmonella zatrucie pokarmowe

Okres inkubacji Salmonelli, czyli wylęgania trwa 6-48 godzin. Z kolei sam czas trwania zakażenia to na ogół 2-7 dni. Jeśli bakteriom w tym czasie uda się przedostać z jelit do krwiobiegu to sytuacja może się skomplikować. Taki przebieg obserwuje się zwykle u osób z obniżoną odpornością. Wówczas pojawia się tzw. salmonelloza narządowa, która zajmując ośrodkowy układ nerwowy, oddechowy, czy sercowo-naczyniowy może prowadzić do ciężkich powikłań typu: niedowład, czy zaburzenie równowagi.

Salmonella u dzieci

Dzieci zarażone Salmonellą z reguły ciężej znoszą jej objawy niż dorośli. Biegunki występujące kilka, a nawet kilkanaście razy w ciągu doby prowadzą do znacznego odwodnienia organizmu. Podobnie, jak u dorosłych pojawiać się może również gorączka, bóle brzucha oraz wymioty. salmonelloza u dzieci dość często kończy się leczeniem w szpitalu. Małemu pacjentowi podaje się wówczas kroplówki, z powodu nadmiernego odwodnienia i osłabienia. Ważne jest więc natychmiastowa reakcja. Należy od razu wprowadzić ścisłą higienę przy przyrządzaniu kolejnego posiłku oraz zastosować przepisane przez lekarza farmaceutyki.

Badanie na nosicielstwo Salmonelli

Do wykonania badania w kierunku Salmonelli (i Shigelli) konieczny jest posiew kału. Do analizy epidemiologicznej niezbędne będzie oddanie trzech próbek stolca z trzech kolejnych dni w jałowych pojemnikach. Badanie bakteriologiczne można wykonać w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (WSSE) i mają one na celu określenie, czy pacjent jest nosicielem. Wyniki badań są udostępniane w czasie 2-7 dni.

Obowiązkiem odbycia takiej analizy zgodnie z rozporządzeniem Ministerstwa Zdrowia objęci są pracownicy lokali gastronomicznych, gdyż będąc nosicielami, stanowią oni zagrożenie epidemiologiczne. Koszt badania w kierunku nosicielstwa pałeczek Salmonella i Shigella to ok. 100 zł.

Salmonella leczenie i profilaktyka

Zainfekowanie Salmonellą o łagodnym przebiegu można leczyć farmakologicznie, zażywając przepisane przez lekarza środki:

  • przeciwbólowe
  • przeciwgorączkowe
  • przeciwbiegunkowe

Należy wówczas przejść na lekkostrawną dietę. Powinno się spożywać dobrze oczyszczone i gotowane produkty np. ziemniaki, ryż, mięso i warzywa. Porcje powinny być mniejsze, ale konsumowane np. co 2-3 godziny. Koniecznie należy przy tym zadbać o odpowiednie nawodnienie. Z kolei u mocno odwodnionych pacjentów z silnymi wymiotami i biegunkami lekarz może zalecić płyny glukozowo-elektrolitowe.

Istnieją jednak przypadki, w których konieczne może okazać się zastosowanie antybiotyków. Dzieje się tak w przypadku salmonellozy narządowej tzw. ogniskowej lub u pacjentów narażonych na ciężki przebieg infekcji. Wówczas przez 5-7 dni można podawać pacjentowi:

 

  • ciprofloksacynę
  • azytromycynę
  • ceftriakson

 

 

Podsumowanie

Jeśli codziennie odpowiednio obchodzimy się z procesem obróbki i przygotowywania posiłków to zakażenie Salmonellą jest mało prawdopodobne. Dlatego warto profilaktycznie zawsze myć i w miarę możliwości poddawać obróbce termicznej wszelkie produkty o podwyższonym ryzyku występowania toksyn bakteryjnych, nie tylko pałeczek Salmonelli. Z kolei w momencie pojawienia się już pierwszych objawów należy niezwłocznie udać się do lekarza i po zdiagnozowaniu zakażenia Salmonellą postępować według jego zaleceń. Lekceważenie, jakichkolwiek -nawet najmniejszych infekcji może prowadzić do poważnych powikłań.

Najbardziej popularne artykuły

Czym jest nietolerancja pokarmowa i jak ją leczyć?

Na sklepowych półkach coraz częściej można znaleźć chleb bez glutenu czy mleko bez laktozy. Temat nietolerancji pokarmowych staje się bardziej powszechny, dlatego producenci żywności proponują zamienniki tradycyjnych produktów pozbawione składników wywołujących nietolerancje pokarmowe.

Przyczyny i sposoby radzenia sobie ze wzdęciami

Wiele osób odczuwa dolegliwości z powodu nadmiaru gazów jelitowych, które dają takie objawy jak: odbijanie, bolesne wzdęcia brzucha, lub głośne odchodzenie gazów połączone z nieprzyjemnym zapachem. Objawy te bywają wstydliwe do tego stopnia, że często pacjent ma problem, żeby powiedzieć o nich lekarzowi.