wróć do listy wpisów lista wpisów

Biopsja tarczycy - jak wygląda takie badanie i kiedy je wykonać?

Pojawienie się bolesnego ucisku oraz wyczuwalnych pod palcami guzków w obrębie szyi czy powiększenie szyjnych węzłów chłonnych mogą stanowić pierwsze sygnały zmian nowotworowych w tarczycy. Taka sytuacja powinna skłaniać pacjenta do konsultacji z lekarzem pierwszego kontaktu oraz endokrynologiem, który w przypadku wystąpienia wyżej wymienionych objawów zadecyduje o wykonaniu aspiracyjnej cienkoigłowej biopsji tarczycy (BAC). Jakie są konkretne wskazania do tego badania, w jaki sposób się do niego przygotować i jak przebiega biopsja tarczycy?

Kiedy zrobić aspiracyjną biopsję tarczycy?

Pierwsze objawy, które powinny skłonić pacjenta do wizyty u lekarza ze specjalizacją endokrynologiczną oraz do podjęcia diagnostyki w kierunku zmian nowotworowych tarczycy, są stosunkowo łatwe do rozpoznania. Pacjent może samodzielnie, metodą palpacyjną (dotykając szyi) wyczuć guzki (wole guzkowe) w okolicach krtani. Wśród niepokojących symptomów związanych z nieprawidłowym funkcjonowaniem tarczycy można wyróżnić dodatkowo:

  • bolesny ucisk w okolicach szyi (występujący stale lub pojawiający się pod wpływem dotyku),
  • obrzęk szyi (dający również wrażenie opuchnięcia dolnej części twarzy),
  • powiększone węzły chłonne (niezwiązane z infekcją),
  • ciągłą chrypkę (nieustępującą po zastosowaniu tabletek do ssania czy syropów)
  • kłopoty z przełykaniem (zarówno pokarmów stałych, jak i płynnych).

W przypadku współwystępowania wyżej wymienionych objawów i podejrzenia nieprawidłowości związanych z funkcjonowaniem tarczycy, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. Dotyczy to zwłaszcza osób starszych, ponieważ wraz z wiekiem rośnie ryzyko powstania zmian w tym narządzie. Wczesne postawienie diagnozy i szybkie rozpoczęcie terapii daje większe szanse na wyleczenie – tym bardziej, że większość zmian nowotworowych w tarczycy ma charakter łagodny.

Jak się wykonuje biopsję tarczycy?

Biopsja tarczycy to bezbolesne badanie, polegające na pobraniu materiału biologicznego ze zmienionych chorobowo tkanek tego narządu. Biopsję można wykonać w poradni, bez konieczności wizyty w szpitalu. Przed jej przeprowadzeniem lekarz musi jednak otrzymać zgodę od pacjenta. BAC trwa ok. 5-15 minut i jest zabiegiem niemalże bezbolesnym – nie wymaga podania środków znieczulających. Lekarz pobiera materiał biologiczny cienką, precyzyjną igłą, wkłuwając się w okolicy szyi (przy czym wytyczne Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego mówią o tym, że w jeśli guzkom towarzyszy „podejrzany” wygląd czy zmiany w węźle chłonnym, również z niego należy pobrać materiał). W trakcie tych czynności pacjent musi leżeć w pozycji na plecach, z głową maksymalnie odchyloną w tył. Dodatkowo każda biopsja tarczycy powinna być monitorowana za pomocą aparatu ultrasonograficznego, umożliwiającego lekarzowi precyzyjne wkłucie i pobranie próbki. Po zabiegu uciska się miejsce nakłucia gazikiem – tak, jak po pobraniu krwi.

Wyniki biopsji tarczycy na ogół dostępne są już po dwóch tygodniach – jedynie w wyjątkowych sytuacjach czas oczekiwania może się wydłużyć. Lekarz powinien odczytać i zinterpretować dla pacjenta wyniki badania, a także omówić z nim dalsze leczenie lub – jeśli zajdzie taka potrzeba – plan kolejnych badań diagnostycznych. Wykonanie biopsji tarczycy pozwalana na pewne rozpoznanie:

  • torbieli tarczycy (często współwystępujących z chorobą Hashimoto),
  • zapalenia tarczycy (o charakterze ostrym i przewlekłym),
  • guzka hiperplastycznego (zwykle wymagającego jedynie regularnej kontroli USG),
  • guzka koloidowego (zmiany ogniskowej wynikającej z rozrostu tkanki tarczycy),
  • raka brodawkowatego (najczęstszy rodzaj raka tarczycy),
  • raka rdzeniastego (często współwystępującego z zespołem Cushinga),
  • raka antyplastycznego (mięsaka naczyniowego)
  • chłoniaka (którego pierwsze objawy przypominają grypę lub przeziębienie).

Jak przygotować się do biopsji tarczycy?

Udając się na wizytę do lekarza, należy zabrać ze sobą wcześniejszą dokumentację medyczną związaną z przebytymi chorobami czy operacjami (wyniki badań, wypisy ze szpitala). W trakcie biopsji pacjent nie może mieć na szyi żadnej biżuterii ani ozdób na tylnej części głowy.
Warto wiedzieć, że kaszel może być dużym utrudnieniem, a w skrajnych przypadkach – przeciwskazaniem do przeprowadzenia biopsji tarczycy (najlepiej udać się na badanie po jego ustąpieniu). W trakcie biopsji nie należy wstrzymywać oddechu, tylko spokojnie wdychać i wydychać powietrze przez nos. Podczas nakłuwania skóry lekarz może poprosić pacjenta, by ten przez chwilę powstrzymał się od połykania śliny.

Biopsja tarczycy a leki

Przed wykonaniem biopsji należy poinformować lekarza o współistniejących chorobach i przyjmowanych lekach oraz ewentualnym uczuleniu na środki dezynfekujące. W przypadku przyjmowania poszczególnych medykamentów biopsja musi być poprzedzona konsultacją lekarską – wówczas pacjent dowie się, w jaki sposób ograniczyć przyjmowania konkretnych leków, a które odstawić zupełnie do momentu badania.

Biopsja tarczycy w ciąży

Wole guzkowe pojawiają się u ok. 20-30% ciężarnych kobiet – bez problemu można jednak zdiagnozować guzki z wykorzystaniem biopsji tarczycy, ponieważ badanie nie stanowi żadnego zagrożenia dla zdrowia i życia matki oraz dziecka. Po porodzie, w planie badań profilaktycznych warto uwzględnić BAC – badania pokazują bowiem, że ryzyko wystąpienia guzków jest 2,5-krotnie wyższe u kobiet, które rodziły niż u nieródek.

Tarczyca

W przypadku pojawienia się niepokojących zmian o charakterze guzków, należy ocenić funkcje tarczycy w badaniu stężenia hormonów tyreotropiny (TSH) oraz tyroksyny (F4) – oznacza się je na podstawie zwykłego badania krwi. Po wykryciu guzków, u kobiety w ciąży trzeba wykonać biopsję aspiracyjną cienkoigłową pod kontrolą USG. Może być ona przeprowadzona niezależnie od okresu ciąży, a zalecenia i wskazanie do jej wykonie są takie same jak dla ogólnej populacji.

Podsumowanie

W przypadku wykrycia niepokojących zmian o charakterze zgrubień lub guzków w obrębie szyi oraz wystąpienia objawów bólowych w tym obszarze (uczucie ucisku, tkliwość), warto zwrócić się do lekarza i wykonać biopsję tarczycy. Jest to badanie bezbolesne, wykonywane pod kontrolą ultrasonograficzną, a pacjenci nie muszą obawiać się o powikłania. Po pobraniu materiału biologicznego na szyi może (w nielicznych przypadkach) powstać mały krwiak, który zniknie całkowicie po upływie kilku dni. Warto wiedzieć, że jedynie 5-10% wykrytych guzów ma charakter złośliwy, natomiast wczesna diagnoza i szybkie wdrożenie leczenia dają pozytywne rokowania i zwiększają szansę na całkowite wyleczenie.